The Turkish Times

Her insan?n hayalini kurdu?u ve i? hayat?ndan sonraki ya?ant?s?n? rahat ve huzurlu geçirebilmesi için hayati önem ta??yan emeklilik ya??, yeni yasa gere?ince kad?n ve erkek e?it tutularak 65 oluyor. ?ngiltere’de kad?nlar?n emekli ya??n?n 65’e yükseltilmesi yeni bir geli?me olmamakla beraber, yasa, 1995’te ç?kan ve kad?nlar?n emeklilik ya??n?n 2010 y?l?ndan 2020 y?l?na kadar tedrici olarak 60’tan 65’e ç?kar?lmas?n? öngörüyor.

Bunun yanısıra 2007 yılında çıkan Emeklilik Yasası ise 2026-2046 yılları arasında emeklilik yaşının 68’e çıkarılmasını öngörüyor. Sosyal güvenlik kanunları kapsamında İngiltere’deki değişiklikler hakkında bilgi vermek ve İngiltere’de çifte vatandaş olarak yaşayan Türkçe konuşan toplumu Türkiye’nin ve İngiltere’nin emeklilik şartları hakkında aydınlatmak amacı ile Londra Çalışma ve Sosyal Güvenlik Ataşesi Ayşegül Yeşildağlar ile görüştük. Yeşildağlar kendisine yönelttiğimiz soruları cevapladı.

İngiltere’de kadın ve erkek emeklilik yaşı hakkında bilgi verebilir misiniz?
1995 yılında çıkarılan Emeklilik Yasası, 2010 yılından itibaren kadınlarda 60 olan emeklilik yaşının erkeklerde olduğu gibi 65’e çıkarılmasını öngörüyor, ancak bu birden bire tüm kadınların 65 yaşında emekli edilmesi anlamına gelmiyor. 2010-2020 yılları arasındaki geçiş süresinde kadınların doğum tarihleri esas alınarak emeklilik yaşı tedrici olarak 60’dan 65’e yükseltilecek, bir başka ifadeyle bir bayanın İngiltere’de hangi yaşta emekli olacağı (61,62,63,64,65) sözkonusu geçiş dönemi boyunca doğum tarihine göre belirlenecek. 2007 yılında çıkarı lan Emeklilik Yasası ise, 2024- 2046 yılları arasında her iki cins için de emeklilik yaşının 65’ten 68’e çıkarılmasını öngörüyor. Buna göre 2024-2026 arasında emeklilik yaşı 66, 2034-2036 arasında 67, 2044- 2046 arasında ise 68 olacak.

İngiltere’de uzun yıllar çalışmış ve sigortasını yatırmış birisi, Türkiye’ye kesin dönüş yaptığı takdirde, burada ödemiş olduğu sigortasını Türkiye’ye aktarma şansı var mı? İngiltere’de yatırmış olduğu sigortasını kayıp mı eder?
İngiltere ve Türkiye arasında Sosyal Güvenlik Sözleşmesi var ama bu sözleşme her iki ülke arasında prim transferini öngörmüyor. Yani İngiltere sigorta sistemine ödenen primler, kişi İngiltere’de emeklilik istemese bile Türk sistemine aktarılmaz. Ancak vatandaşlarımız İngiltere’deki sigortalılık sürelerini belgeleyerek bu süreler için Türk sigorta sistemine de isteğe bağlı ve geriye dönük prim ödemesi yapabilirler. Buna yurtdışı borçlanması diyoruz. Yurtdışı borçlanmasının zorunlu değil isteğe bağlı olduğunu belirtmek lazım. İngiltere’de çalışmış bir kişi çalışma sürelerine bağlı olarak İngiltere’den bir emekli aylığı hak eder. Şayet Türkiye’ye de isteğe bağlı prim ödemelerini tamamlarsa Türkiye’den de ayrıca bir aylık bağ- latabilir. Bir başka ifadeyle iki ülkeden de ayrı ayrı emekli aylıkları bağlatabilir.

Peki yurtdışı borçlanması yapmayanları n durumu ne olacak bu durumda? Örneğin bir kişi İngiltere’de ağırlıklı olarak çalışmış ama Türkiye’de de birkaç yılı varsa bu süreler boşa mı gidecek?
Hayır. Türkiye - İngiltere Sosyal Güvenlik Sözleşmesi prim transferini öngörmez ama iki ülkede geçirilen sürelerin birleştirilmesine izin verir. Örneğin kişinin 15 yıl İngiltere’de 10 yıl Türkiye’de çalışması var. Bu süreler birleştirilir ve eğer 25 yıllık toplam süre Türk mevzuatına göre emekli aylığı bağlanmasına izin veriyorsa Türkiye bu kişiye tam aylık değil de 10 yıl karşılığında kısmi aylık bağlar. Çünkü bu sürenin sadece 10 yılının primleri Türk sisteminde bulunmaktadır. İngiltere’deki 15 yılının aylığını ise İngiltere 65 yaşında bağlar.

Yani her ülkeden ödediği prime karşılık gelen kısmını alır. Buna kısmi sözleşme aylığı denir. Bu adından da anlaşılacağı gibi kısmi bir aylıktır. Tam aylık almak için yurtdışı borçlanması yapmak yani tam aylık için gereken prim ödemelerini tamamlamak gerekmektedir.

Türkiye ve İngiltere arasında imzalanan Sosyal Güvenlik Sözleşmesinden bahsedebilir misiniz?
Şu an yürürlükte olan 1961 yılında imzalanan sözleşmedir. Türkiye ile İngiltere arasındaki sosyal güvenlik haklarının koordinasyonu bu sözleşmeye göre yapılır. Sözleşme 1991 yılında revize edilmiştir ancak Revize Sözleşme henüz yürürlüğe girmemiştir. Yürürlüğe girmesi için çalışmalar sürdürülüyor. Bu Sözleşmenin yürürlüğe girmesi Sağlık Protokolü içermesi bakımından çok önemli. Bir başka ifadeyle, Revize Sözleşme yürürlüğe girdikten sonra İngiltere'de yaşayan vatandaşlarımız geçici olarak Türkiye'de bulundukları sürede sağlık yardımlarından yararlanabilecekler.

Çifte vatandaşların İngiltere ve aynı zamanda Türkiye’den emekli olma hakları var mı?
Çifte vatandaşlık hem İngiltere hem de Türkiye’nin kabul ettiği bir uygulama. Ancak haklardan bahsederken çifte vatandaşların hakları diye bir kavramdan bahsetmek yanlış. Sadece çifte vatandaşlık her iki ülkeden de emekli olmaya engel değildir denebilir. Emeklilikte vatandaşlık değil, prim ödeme, sigortalılık süresini tamamlama, yaş gibi koşullar önemlidir. Bir kişi çifte vatandaş olmasa da gerekli koşulları yerine getirmiş olması halinde hem Türkiye’den hem de İngiltere’den emekli olabilir.

Her iki ülkeden emeklilikte şu hususa dikkat etmek gerekir. Kişi Türkiye’de İngiltere emekli yaşı gelmeden emekli oluyorsa, kendisine emekli aylığı bağlanması için İngiltere’de çalışmaması veya herhangi bir sosyal yardım almaması koşulu aranır. Örneğin 50 yaşında Türk aylığı hak eden bir kişinin emekli aylığını alabilmesi için İngiltere’de çalı şmadığını ve devletten yardım almadığını belgelemesi beklenir ve aylı k ancak bundan sonra bağlanır. Ancak kişi İngiltere’den de emekli aylığını hak etmişse aynı anda hem İngiltere hem de Türkiye aylığını alması nda herhangi bir sakınca bulunmamaktadır.

Yurtdışında sigortalı olanların Türkiye’de isteğe bağlı sigorta yaptırma hakları var mı?
Türkiye’de yürürlüğe giren yeni sosyal güvenlik reform yasaları gereğince, yurtdışında sigortalı olan vatandaşlarımızın Türkiye'de aylık isteğ e bağlı sigortaya ödeme yapmaları kesinlikle yasaklanmıştır. 1 Ekim 2008'den sonra isteğe bağlı sigortaya sadece Türkiye'de ikamet edenler prim yatırabiliyorlar. Yurtdışında olduğu halde aylık isteğe bağlı prim ödemesi yapmış olanlar 1 Ekim 2008 gününden sonra prim ödemesi yapamayacaklardır.