The Turkish Times

Avrupa Konseyi'ne ba?l? olarak kurulmu? uluslararas? bir mahkeme olan AIHM, Avrupa ?nsan Haklar? Sözle?mesi ve ek protokolleriyle güvence alt?na al?nm? ? olan temel haklar?n ihlal edildi?i durumlarda bireylerin, tüzel ki?iliklerin ve di?er devletlerin, ba?vurabilece?i en yüksek yarg? organlar? ndan birisi.

Mahkemenin kararları, Avrupa Konseyi'ne üye olan ve aralarında Türkiye, Rusya, Sırbistan, Gürcistan ve Azerbaycan'ın da bulunduğu 47 Avrupa devleti tarafından bağlayıcı nitelik taşıyor. AIHM kararları ve ele aldığı davalarla sık sık Türkiye’nin de gündemine geliyor; zira Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde en fazla mahkum edilen ülkelerin başında Türkiye geliyor. Mahkeme tarafından yapılan açıklamaya göre 1 Ocak 2010 tarihi itibariyle mahkeme önünde 119 bin 300 basvuru bulunuyor ve bu başvurular içerisinde 1998 yılından 1 Ocak 2010 tarihine kadar toplam 10 bin başvuru karara bağlandı. Alınan kararların yarısından çoğunda 4 ülke aleyhine mahkumiyet kararı verildi. Bu ülkeler sırasıyla Türkiye, İtalya, Rusya ve Fransa. AİHM üzerine kitaplar da yazan KHRP(Kürt İnsan Hakları Projesi) Yönetim Kurulu Başkanı Avukat Kerim Yıldız ile AİHM ve hak ihlallerinin hukuka yansımaları konusunda bir söyleştik.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi konusunda bize biraz bilgi aktarabilir misiniz? Ne zaman kuruldu, kuruluş amacı neydi ve bugün işlevini yerine getirebiliyor mu?
İnsanoğlunun doğasındaki hak ihlalinin günümüz yaşam koşullarında arttığına tanık oluyoruz. İkinci dünya savaşı sonrasında Avrupa ülkeleri arasında bu hak ihlallerinin minimuma indirilmesi amacı yla oluşturulan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, kültürel, sosyal ve politik hayatı güçlendirmeyi hedeşedi. Bu hedef doğrultusunda o günden bugüne faaliyet gösteren AİHM, birçok insanın kendi ülkelerinde çözemedikleri hak ihlallerine son noktayı koyuyor.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine nasıl başvuru yapılır?
Mahkemeye göndereceğiniz ve şikayetinizin konusunu açıkça belirten bir mektup ile başvurabileceğiniz gibi (Bu durumda, doldurup mahkemeye ulaştırmanız için size bir başvuru formu gönderilecektir), doldurulmuş bir başvuru formu göndererek de başvurunuzu yapabilirsiniz. Mektup ve/veya başvuru formu şu adrese gönderilmelidir:

The Registrar, European Court of Human Rights, Council of Europe 67075 Strasbourg Cedex
Daha fazla bilgi için:
http://www.echr.coe.int/NR/rdonlyres/09F76518-3971-424C-97D6-1735F4ABE-A1F/0/TUR_QR.pdf

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine başvurularda dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir?
Şikâyet ettiğiniz ihlalin kişisel ve doğrudan mağduru olmalısınız. Haksız olduğunu düşündüğünüz bir kanun ya da işlemden dolayı genel bir şikâyette bulunamazsınız. Kendiniz dışındaki kişiler adına da şikâyette bulunamazsınız (Ancak, açıkça kimliği belli olan bir kişinin yasal temsilcisi olarak başvuruda bulunabilirsiniz).

Şikâyet ettiğiniz soruna çözüm oluşturacak nitelikteki tüm başvuru yollarını, söz konusu devlette tüketmiş olmanız gerekiyor. Ayrıca, şikâyetlerinizi bu ulusal başvuru yolları çerçevesinde, somut bir şekilde ileri sürmüş olmanız da gerekmektedir. Başvurunuzu yapabilmeniz için, ulusal yargı organlarının vermiş olduğu kesin hükümden (genellikle, en üst yargı organı kararı) itibaren sadece 6 aylık süreniz bulunmaktadır.

AİHM’sine siz bugüne kadar tahmini kaç dava götürdünüz ve bu davaların ne kadarında başarı elde ettiniz?
KHRP olarak kuruluşundan bu yana AİHM’ne tahmini olarak 500’ün üzerinde dava götürmüşüzdür ve bu davaların yüzde 92’sinde başarı elde ettiğimizi söyleyebiliriz.

AİHM ülkelerin kendi anayasal hukuk işleyişlerindeki hataları nasıl yorumluyor ve böyle bir durum ve süreçte nasıl bir yöntem izliyor?
Eğer anayasal hukuk işleyişindeki hatalar sizin sözleşme kapsamındaki herhangi bir hakkınızın ihlaline neden olursa AİHM bu hatayı incelemeye alıp ihlal tespit edebilir. Zira AİHM, ulusal mahkemeler karşısında bir temyiz mercii gibi hareket etmemektedir. Ulusal mahkemeler önünde açtığınız davalarla ilgili yeniden bir yargılama da yapmamaktadır. Ulusal mahkeme kararlarını iptal etme, değiştirme veya düzelterek onama konusunda mahkemenin herhangi bir yetkisi yoktur. Mahkeme, ulusal kararları ya da yasaları iptal etme yetkisine sahip değildir.

Kurumsal anlamda bakarsak çok önemli davaların altında da imzanızı görüyoruz. Bu davaları kısa başlıklar altında sıralayarak sonuçları veya son durumları hakkı nda da bilgi aktarabilir misiniz?
AİHM’e götürdüğümüz davalar çeşitlilik arz etmekte. fiu ana kadar yaptığımız başvurularda genellikle sözleşmenin aşağıdaki maddelerinin ihlal edildiğini ileri sürdük.

Yaşama hakkı (Madde 2)–Genellikle yargısız infaz ve kayıplar nedeniyle yaptığımız başvuruları kapsıyor. İşkence yasağı (Madde 3), Özgürlük ve Güvenlik Hakkı (Madde 5), Adil Yargılanma Hakkı (Madde 6), Özel Hayatın ve aile hayatının korunması (Madde 8), Düşünce, vicdan ve din özürlüğü ( Madde 9), İfade Özgürlüğü (Madde 10), Dernek Kurma ve Toplantı Özgürlüğü (Madde 11), Etkili Başvuru Hakkı (Madde 13), Ayrımcılık Yasağı (Madde 14),

Ayrıca Türk ordusunun Eylül ve Aralık 2009 tarihlerinde Kuzey Irak’ta gerçekleştirdiği askeri operasyonlar sonucu zarar gören Irak vatandaşı 70’den fazla kişi adına geçen yıl AİHM’e başvuru yaptık. Bu başvurular halen devam etmektedir. Bu başvuruların bir kısmı sonuçlanmı ş olup bir kısmı halen devam etmektedir. Yasalarda yapılan olumlu değişikliklerin AİHM’de olumlu sonuçlanan bu dosyaların bir sonucu olduğunu ve AİHM kararları nın Türkiye'nin demokratikleşmesinde çok önemli bir rol oynadığını düşünüyoruz.

AİHM’sinin eksikleri olduğunu düşünüyor musunuz? Bu eksikleri giderme babında ne gibi önerileriniz olabilir?
Evet, mahkemenin özellikle başvuruları n etkili ve süratli bir şekilde karara bağlanması ve kararların etkili bir şekilde uygulanmasının denetlenmesi konularında eksiklikleri olduğunu düşünüyoruz. Bu eksikliklerin giderilmesi için mahkemeye yeterli finansal ve insan kaynağı aktarılarak davaların makul bir süre içerisinde sonuçlandırılması gerekiyor. Sözleşmenin uygulanması üye devletler tarafından uygulanması ve üye devletlerin iç hukuklarını sözleşme ve AİHM içtihatları na uydurmaları için zorlayı cı mekanizmalar geliştirilmeli. Bakanlar Komitesi’nin AİHM kararlarının uygulanmasını denetleme işlevi güçlendirilmeli. AİHM önemli ve karmaşık dosyalarda olgu saptama duruşmalarını gerçekleştirmeye devam etmelidir.

Konuyu biraz da Türkiye’deki anayasa tartışmalarına çekmemiz mümkün mü!.. TC’nin 1982 anayasasını değerlendirerek, yapılması gerektiği düşünülen değişiklikler konusunda fikirlerinizi aktarabilir misiniz? Özellikle parti ve şahı s çıkarları doğrultusunda değişiklikler yapmaya hazırlandığı iddia edilen hükümetin bu politikası nı nasıl değerlendiriyorsunuz?
Önerilen değişikliklerin yeterli olmadığını 12 Eylül darbesinin ürünü olan anayasanın tamamen değiştirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Özellikle Kürt kimliği ve diğer kimliklere anayasal tanıma sağlamayan, dil, kimlik ve kültürel hakların serbestçe geliştirilmesini güvence altına almayan, anadilde eğitim hakkı sağlamayan bir anayasanın eksik olacağını ve Türkiye’nin demokratikleşmesine katkı sağlamayacağını düşünüyorum.

Son olarak AİHM’sine bugüne kadar toplamda kaç başvuru yapılmış, son zamanlarda başvuruların ana konusunu neler oluşturuyor. Son yıllardaki istatistikler de dahil olmak üzere tahmini veya net bilgiler elinizde mevcut mu, mevcut ise bizimle paylaşabilir misiniz?
Mahkeme tarafından yapılan açıklamaya göre 1 Ocak 2010 tarihi itibariyle mahkeme önünde 119 bin 300 başvuru bulunuyor. Bu başvurularda en çok şikayete Rusya, Turkiye, Ukrayna ve Romanya’da rastlanıyor.

Mahkeme 1998 yılından 1 Ocak 2010 tarihine kadar toplam 10 bin başvuru hakkında karar verdi. Kararların yarısından çoğunda 4 ülke aleyhine mahkumiyet kararı verildi. Bu ülkelerin başında 2295 kararla Türkiye geliyor. Türkiye’yi sırasıyla 2021 kararla İtalya, 862 kararla Rusya ve 773 kararla Fransa izliyor.