Home / Kültür ve Sanat / Türkiye’nin dizi gerçeği

Türkiye’nin dizi gerçeği

Son dönem görülen yüksek reytingler ve ilgiye rağmen, Türk dizi sektörü krize kurban gitti. İstanbul Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler Odası’nın (İSMMMO) yaptığı ‘Dizi Ekonomisi – Mayıs 2010’ araştırmasına göre, tüm hareketliliğe karşın sektör 2008’e göre yüzde 30 oranında küçülerek 1 milyar TL’den 700 milyon TL’ye geriledi. Sektör, kriz nedeniyle her üç diziden birini kurban verdi. Eylül 2008’de 11 ulusal kanalda yayınlanan yerli dizi sayısı 63 iken, Mayıs 2010 itibariyle bu sayı 7 ulusal kanala ve 42 yerli diziye indi.

İSMMMO yaptığı ‘Dizi Ekonomisi- Mayıs 2010’ araştırması, ekranları n canlı, dizilere ilginin büyük olması na karşın, her üç diziden birinin krize kurban gittiğini ortaya koydu. 2008 yılında 1 milyar TL’lik büyüklüğe ulaşan dizi sektörünün, krizle birlikte yüzde 30 küçülerek, 2010 Mayıs’ın da 700 milyon TL’ye gerilediğine dikkat çekilen raporda, 150 bin kişinin istihdam ettiği sektörde krizle birlikte 50 bin kişinin işini kaybettiği belirtildi. Eylül 2008’de yaptığı araştırmayla 2005- 2008 yıllarında adeta ‘patlama’ yaşayan dizi ekonomisinin, 1 milyar TL’lik bir ekonomik güce eriştiğini ortaya koyan İSMMMO, son yaptı- ğı araştırmayla sektördeki küçülmeye işaret etti. İSMMMO’nun araştırmasına göre geçen yıl yaşanan krizle birlikte kanallar, yapımcı şirketlere ödedikleri ücretlerde yüzde 30 ila 50 oranında değişen indirimler yaptı. İşlerini kaybetmek istemeyen yapımcıların büyük ço- ğunluğu bunu kabul etti. Yapımcı- lar da aynı şeyi oyuncular ve teknik ekipten talep edince sektördeki ücretler de ortalama yüzde 40 oranında düştü. Halen kriz öncesi seviyelere gelinemedi. Ayrıca yeni adı Bloomberg olan Kanal 1, Kanal 7 gibi birçok kanalın dizi yarışından koptuğu ortaya çıktı.

Dizi sayıları azaltıldı

Kriz nedeniyle reklam gelirleri azalan kanallar, hem yayınladıkları dizilerin sayılarını azaltırken, hem de düşük maliyetli sitcom tarzı dizilere ekranlarına açmaya başladılar. Bir zamanlar Çocuklar Duymasın ile Türkiye’nin tanıyıp sevdiği sitcom tarzı diziler, krizden sonra ekranlara tekrar döndü. Drama tarzı dizilerin bölüm başına çekim maliyetleri ortalama 300 bin TL’yi bulurken, sitcom tarzı diziler bölüm başına 60 ila 100 bin TL’lik bütçelerle çekiliyor.

Az bütçeli sitcomlar

Sitcom’ları bu dönemde Star TV baş tacı yaptı. Star TV’nin yayınladığı 5 diziden 3’ü sitcom tarzında? Benim Annem Bir Melek, Cümbür Cemaat Aile, Papatyam dizilerine ekranlarını açan Star TV’nin yüksek bütçeli yapım olarak bir tek Kurtlar Vadisi Pusu’yu seyircilerine ulaştı- rıyor. Star TV’nin bu dizilerle yaptı- ğı çıkış diğer kanallarında gözünden kaçmadı. Yüksek bütçeli birçok dramayı seyircisine ulaştıran Kanal D ise son olarak Cuma’ya Kalsa sitcomunu yayın yelpazesine kattı. Kanal D’de 19 Nisan 2010, Pazartesi günü ilk olarak ekrana gelen Cuma’ya Kalsa komedi dizisi, Amerika’nı n ABC televizyon kanalında yayınlanan ve izlenme rekorları kı- ran ‘According to Jim’ adlı sitcom’un uyarlaması… Düşük bütçeli dizilerden bahsetmişken; Samanyolu’nun iç yapımları ndan da bahsetmemek olmaz. Kriz öncesinde 7 dizi yayınlayan Samanyolu, çizgisinden taviz vermeyerek yine düşük bütçeli, iç yapım sayılabilecek dizilerini yayınlamayı sürdürdü. Eylül 2008’de 7 dizi ile dizi yarışına katılan Samanyolu, halen 8 dizi yayınlıyor.

11 Dizi ile ATV birinci sırada

Televizyonlardaki dizi yarışında yayı nladığı dizi sayısı itibariyle liderli- ği Atv eline aldı. Kriz öncesinde olduğ u gibi Atv, bu dönemde de 11 dizi ile seyircilerini ekrana kilitlemeye çalışıyor. Kriz öncesinde yayı nladığı 12 dizi ile liderlik koltu- ğunda oturan Kanal D, Mayıs 2010 itibariyle 8 dizi ile seyircilerini ekrana bağlamaya çalışıyor. Samanyolu, kriz öncesindeki dizi anlayışını bozmazken, o da az bütçeli 8 diziyi yayı nlamayı sürdürüyor. Samanyolu’nu 5’er dizi ile Fox TV, Star TV ve TRT 1 izliyor. Özellikle TRT’nin 2008 yılına göre dış yapım dizilerinin sayısını 3’ten 5’e çıkarması dikkat çekici. Dizi yarışından kopan kanal olarak dikkat çeken Show TV ise kriz öncesinde 5 dizi yayınlarken, şimdi dizi sayısını 2’ye indirmiş durumda.

Oyuncu ücretleri düştü

Türkiye’de dizilerin bütçesinin yüzde 20 ila 30’unu oyuncu ücretleri oluşturuyor. Genellikle bir-iki başrol oyuncusu iyi ücret alıyor. Kriz öncesinde başrol oyuncularının bölüm başına aldığı ücretin 10 ila 30 bin TL arasında değişiyordu. Yaşanan kriz oyuncu ücretlerini çok etkiledi. Krizde kanallar, yapım şirketlerinden yüzde 30-40 indirim isteyince, yapımcılar da oyunculardan aynı şeyi talep etti. İşini kaybetmek istemeyen oyuncular da bunu mecburen kabul etti. Başrol oyuncuları nın aldığı ücretlerin bu dönemde 5 ila 20 bin TL arasında de- ğiştiği belirtiliyor. Dizilerin genellikle başrol oyuncuları sanatçılar ya da tiyatro eğitimi almış profesyonel oyunculardan oluşuyor. Yine orta kademe oyuncuların çoğunluğunun da tiyatro eğitimi almış isimler olduğu görülüyor.

Oyuncu fabrikaları

Dizilerin önemli oranda oyuncu ihtiyacı ise ‘oyuncu fabrikası’ olarak da anılan cast (oyuncu) ajanslarından karşılanıyor. Bundan 10 yıl önce sayıları ancak bir elin beş parma- ğını geçmeyen oyuncu ajanslarının sayısının 100’leri bulduğu ifade ediliyor. Cast ajanslarına kayıtlı oyuncu adayı sayısının 50 bini bulduğu belirtiliyor. Cast ajanslarına kayıtlı her meslekten oyuncu adayı bulunuyor. Öğretmen, mühendis, ev hanı mı, öğrenci? Herkes ajansları ek iş ve şöhrete giden yol olarak görüyor. Türkiye’nin önde gelen cast ajansları na günde ortalama 50 kişi başvuruyor. Kimi zaman dizilerde oynamak, kimi zaman reklamlarda ve filmlerde rol almak umudunu taşı- yan oyuncu adayları, ajanslara kayıt olabilmek için 40 ila 200 TL arasında değişen başvuru ücretleri ödüyor. Bazı ajanslarda bunlara ek olarak fotoğraf ve deneme filmi çekimi için de ücret alınıyor.

7 reyting makbul

Yapımcılar, kanallarla genelde reyting anlaşması yapıyor. Yapımcılar için ilk üç bölüm genellikle seyirciyi kapma bölümleri olarak tabir ediliyor. Yapımcılar genellikle primetime’da 7 reyting garantisi vererek kanal yönetimleriyle anlaşıyor. Reyting arttıkça, yapımcıların da kanallardan bölüm başına aldıkları ücret artıyor. Ancak bu ücret ikili görüşmelerle belirlendiği için yapımcılar ve kanallar tarafından da gizli tutuluyor.

Yüksek ihracat şansı

İSMMMO Başkanı Yahya Arıkan, Türk ekonomisinin önemli dinamoları ndan biri olmaya aday olan dizi sektöründeki tıkanıklığın sürdüğünü belirterek, Ekonomik kriz ve azalan reklam gelirleri, televizyon kanalları- nı diziler konusunda iktisat yap.maya itti. Bu da sektörde hem ciro hem de istihdam açısından küçülmeye neden oldu’ açıklamasını yaptı. Türk dizilerinin çevre ülkelere yüksek bir ihracat potansiyelinin bulunduğ unu söyleyen Arıkan, Dış Ticaret Müsteşarlığı başta olmak üzere ilgili kurumlar, dizi sektörünü destekleyecek tedbirler almalı. DTM’nin bazı iyi niyetli girişimlerin olduğunu biliyoruz. Bunların ivedilikle hayata geçirilmesi gerekir’ dedi. Dizi ekonomisinin boyutlarını ve çevre ülkelerde gördüğü ilgiyi ilk kez kendilerinin 2.5 yıl önce gündeme getirdiğine dikkat çeken Arıkan, ‘Biz bu araştırmamı zda ihracat potansiyeline dikkat çekmiştik. Bu çalışmamızdan sonra hem ilgili sektör otoriteleri hem de devlet yetkilileri konuyu ele aldı. Bu çalışmaların sonuçlandırılması nda büyük yarar var. Diziler, izlendikleri ülkelerde Türkiye’nin reklamı nı da yapmakta, tanıtımına büyük katkı sunmaktadır’ dedi.

Check Also

Afrika’nın incisi Namibya…

Saatler süren uzun bir yolculuktan sonra, istediğ imiz yerdeyiz; Namibya… Sabah bizi karşı- layan kuşların …